(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

భీష్మపర్వ - అధ్యాయ 117

॥ శ్రీః ॥
6.117. అధ్యాయః 117
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Topics
సంకులయుద్ధవర్ణనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 6-117-0x(4237)(44217)
శిఖండీ తు రణే భీష్మమాసాద్య పురుషర్షభం ।
దశభిర్నిశితైర్భల్లైరాజఘాన స్తనాంతరే ॥ 6-117-1(44218)
శిఖండినం తు గాంగేయః క్రోధదీప్తేన చక్షుషా ।
సంప్రేక్షత కటాక్షేణ నిర్దహన్నివ భారత ॥ 6-117-2(44219)
స్త్రీత్వం తస్య స్మరన్రాజన్సర్వలోకస్య పశ్యతః।
నాజఘాన రణే భీష్మః స చ తన్నావబుద్ధవాన్ ॥ 6-117-3(44220)
అర్జునస్తు మహారాజ శిఖండినమభాషత ।
అభిత్వరస్వాస్య వధే శిఖండిన్రథసత్తమ ॥ 6-117-4(44221)
కిం తే వివక్షయా వీర జహి భీష్మం మహారథం ।
న హ్యన్యమనుపశ్యామి కంచిద్యౌధిష్ఠిరే బలే ॥ 6-117-5(44222)
యః శక్తః సమరే భీష్మం యోధయేత పితామహం ।
ఋతే త్వాం పురుషవ్యాఘ్ర సత్యమేతద్బ్రవీమి తే ॥ 6-117-6(44223)
ఏవముక్తస్తు పార్థేన శిఖండీ భరతర్షభ ।
శరైర్నానావిధైస్తూర్ణం పితామహముపాద్రవత్ ॥ 6-117-7(44224)
అచింతయిత్వా తాన్బాణాన్పితా దేవవ్రతస్తవ ।
అర్జునం సమరే క్రుద్ధం వారయామాస సాయకైః ॥ 6-117-8(44225)
తథైవ చ చమూం సర్వాం పాండవానాం మహారథః ।
అప్రైషీత్స శరైస్తీక్ష్ణైః పరలోకాయ మారిష ॥ 6-117-9(44226)
తథైవ పాండవా రాజన్సైన్యేన మహతా వృతాః ।
భీష్మం సంఛాదయామాసుర్మేఘా ఇవ దివాకరం ॥ 6-117-10(44227)
స సమంతాత్పరివృతో భీష్మో హి భరతర్షభ ।
నిర్దదాహ రణే శూరాన్వనే వహ్నిరివ జ్వలన్ ॥ 6-117-11(44228)
తత్రాద్భుతమపశ్యామ తవ పుత్రస్య పౌరుషం ।
అయోధయచ్చ యత్పార్థం జుగోప చ పితామహం ॥ 6-117-12(44229)
కర్మణా తేన సమరే తవ పుత్రస్య ధన్వినః ।
దుఃశాసనస్య తుతుషుః సర్వే లోకా మహాత్మనః ॥ 6-117-13(44230)
యదేకః సమరే పార్థాన్సానుగాన్సమయోధయత్ ।
న చైనం పాండవా యుద్ధే వారయామాసురుల్బణం ॥ 6-117-14(44231)
దుఃశాసనేన సమరే రథినో విరథీకృతాః ।
సాదినశ్చ మహేష్వాసా హస్తినశ్చ మహాబలాః ॥ 6-117-15(44232)
వినిర్భిన్నాః శరైస్తీక్ష్ణైర్నిపేతుర్వసుధాతలే ।
శరాతురాస్తథైవాన్యే దంతినో విద్రుతా దిశః ॥ 6-117-16(44233)
యథాగ్నిరింధనం ప్రాప్య జ్వలేద్దీప్తార్చిరుల్బణం ।
తథా జజ్వాల పుత్రస్తే పాండుసేనాం వినిర్దహన్ ॥ 6-117-17(44234)
తం భారతమహామాత్రం పాండవానాం మహారథః ।
జేతుం నోత్సహతే కశ్చిన్నాభ్యుద్యాతుం కథంచన ॥ 6-117-18(44235)
ఋతే మహేంద్రతనయాచ్ఛ్వేతాశ్వాత్కృష్ణసారథేః ।
స హి తం సమరే రాజన్నిర్జిత్య విజయోఽర్జునః ॥ 6-117-19(44236)
భీష్మమేవాభిదుద్రావ సర్వసైన్యస్య పశ్యతః ।
విజితస్తవ పుత్రోఽపి భీష్మబాహువ్యపాశ్రయః ॥ 6-117-20(44237)
పునః పునః సమాశ్వస్య ప్రాయుధ్యత మదోత్కటః ।
అర్జునస్తు రణే రాజన్యోధయన్సంవ్యరాజత ॥ 6-117-21(44238)
శిఖండీ తు రణే రాజన్వివ్యాధైవ పితామహం ।
శరైరశనిసంస్పర్శైస్తథా సర్పవిషోపమైః ॥ 6-117-22(44239)
న చ స్మ తే రుజం చక్రుః పితుస్తవ జనేశ్వర ।
స్మయ్రమానస్తు గాంగేయస్తాన్బాణాంజగృహే తదా ॥ 6-117-23(44240)
ఉష్ణార్తో హి నరో యద్వజ్జలధారాః ప్రతీచ్ఛతి ।
తథా జగ్రాహ గాంగేయః శరధారాః శిఖండినః ॥ 6-117-24(44241)
తం క్షత్రియా మహారాజ దదృశుర్ఘోరమాహవే।
భీష్మం దహంతం సైన్యాని పాండవానాం మహాత్మనాం ॥ 6-117-25(44242)
తతోఽబ్రవీత్తవ సుతః సర్వసైన్యాని మారిష ।
అభిద్రవత సంగ్రామే ఫల్గునం సర్వతో రణే ॥ 6-117-26(44243)
భీష్మో వః సమరే సర్వాన్పాయిష్యతి ధర్మవిత్।
తద్భయం సుమహత్త్యక్త్వా పాండవాన్ప్రతి యుధ్యత ॥ 6-117-27(44244)
ఏష తాలేన మహతా భీష్మస్తిష్ఠతి పాలయన్।
సర్వేషాం ధార్తరాష్ట్రాణాం సమరే శర్మ వర్మ చ ॥ 6-117-28(44245)
దేవా అపి సముద్యుక్తా నాలం భీష్మం సమాసితుం ।
కిము పార్థా మహాత్మానం మర్త్యభూతా మహాబలాః ॥ 6-117-29(44246)
తస్మాద్ద్రవత మా యోధాః ఫల్గునం ప్రాప్య సంయుగే ।
అహమద్య రణే యత్తో యోధయిష్యామి పాండవం ॥ 6-117-30(44247)
సహితః సర్వతో యత్తైర్భవద్భిర్వసుధాధిపైః ।
తచ్ఛ్రుత్వా తు వచో రాజంస్తవ పుత్రస్య ధన్వినః ॥ 6-117-31(44248)
అర్జునం ప్రతి సంయత్తా బలవంతో మహాబలాః ।
తే విదేహాః కలింగాశ్చ దాసేరకగణాశ్చ హ ॥ 6-117-32(44249)
అభిపేతుర్నిషాదాశ్చ సౌవీరాశ్చ మహారణే ।
బాహ్లీకా దరదాశ్చైవ ప్రతీచ్యోదీచ్యమాలవాః ॥ 6-117-33(44250)
అభీషాహాః శూరసేనాః శిబయోఽథ వసాతయః ।
సాల్వః శకాస్త్రిగర్తాశ్చ అంబష్ఠాః కేకయౌః సహ ॥ 6-117-34(44251)
అభిపేతూ రణే పార్థం పతంగా ఇవ పావకం ।
స తాన్సర్వాన్సహానీకాన్మహారాజ మహారథాన్ ॥ 6-117-35(44252)
దివ్యాన్యస్త్రాణి సంచింత్య ప్రసంధాయ ధనంజయః ।
స తైరస్త్రైర్మహావేగైర్దదాహ సుమహాబలః ॥ 6-117-36(44253)
శరప్రతాపైర్బీభత్సుః పతంగానివ పావకః ।
తస్య బాణసహస్రాణి సృజతో దృఢధన్వినః ॥ 6-117-37(44254)
దీప్యమానమివాకాశే గాండీవం సమదృశ్యత।
తే శరార్తా మహారాజ విప్రకీర్ణమహాధ్వజాః ॥ 6-117-38(44255)
నాభ్యవర్తంత రాజానః సహితా వానరధ్వజం ।
సధ్వజా రథినః పేతుర్హయారోహా హయైః సహ ॥ 6-117-39(44256)
సగజాశ్చ గజారోహాః కిరీటిశరతాడితాః ।
తతోఽర్జునభుజోత్సృష్టైరావృతాఽఽసీద్వసుంధరా ॥ 6-117-40(44257)
విద్రుతం దిక్షు సర్వాసు శరైర్బలమదృశ్యత ।
అథ పార్థో మహారాజ ద్రావయిత్వా వరూథినీం ॥ 6-117-41(44258)
దుఃశాసనాయ సుబహూన్ప్రేషయామాస సాయకాన్ ।
తే తు భిత్త్వా తవ సుతం దుఃశాసనమయోముఖాః ॥ 6-117-42(44259)
ధరణీం వివిశుః సర్వే వల్మీకమివ పన్నగాః ।
హయాంశ్చాస్య తతో జఘ్నే సారథిం చ న్యపాతయత్ ॥ 6-117-43(44260)
వివింశతిం చ వింశత్యా విరథీకృతవాన్ప్రభుః ।
ఆజఘాన భృశం చైవ పంచభిర్నతపర్వభిః ॥ 6-117-44(44261)
కృపం వికర్ణం శల్యం చ విద్ధ్వా బహుభిరాయసైః ।
చకార విరథాంశ్చైవ కౌంతేయః శ్వేతవాహనః ॥ 6-117-45(44262)
ఏవం తే విరథాః సర్వే కృపః శల్యశ్చ మారిష ।
దుఃశాసనో వికర్ణశ్చ తథైవ చ వివింశతిః ॥ 6-117-46(44263)
సంప్రాద్రవంత సమరే నిర్జితాః సవ్యసాచినా ।
పూర్వాహ్ణే భరతశ్రేష్ఠ పరాజిత్య మహారథాన్ ॥ 6-117-47(44264)
ప్రజజ్వాల రణే పార్థో విధూమ ఇవ పావకః ।
తథైవ శరవర్షేణ భాస్కరో రశ్మివానివ ॥ 6-117-48(44265)
అన్యానపి మహారాజ తాపయామాస పార్థివాన్ ।
పరాఙ్ముఖీకృత్య తథా శరవర్షైర్మహారథాన్ ॥ 6-117-49(44266)
ప్రావర్తయత సంగ్రామే శోణితోదాం మహానదీం ।
మధ్యేన కురుసైన్యానాం పాండవానాం చ భారత ॥ 6-117-50(44267)
తస్మిన్నతిమహాభీమే రాజన్వీరవరక్షయే ।
భీష్మం ప్రతి పరాక్రాంతాః పాండవాః సహ సృంజయైః ॥ 6-117-51(44268)
తే పరాక్రాంతమాలోక్య యుధి రాజన్పితామహం ।
న న్యవర్తంత తే పుత్రా బ్రహ్మలోకపురస్కృతాః ॥ 6-117-52(44269)
ఇచ్ఛంతో నిధనం యుద్ధే స్వర్గలోకపరాయణాః ।
పాండవానభ్యవర్తంత తావకా యుద్ధదుర్మదాః ॥ 6-117-53(44270)
పాండవాశ్చ మహారాజ స్మరంతో వివిధాన్బహూన్ ।
క్లేశాన్కృతాన్సపుత్రేణ త్వయా పూర్వం నరాధిప ॥ 6-117-54(44271)
భయం త్యక్త్వా రణే శూరాః స్వర్గలోకపురస్కృతాః।
తావకాంస్తవ పుత్రాంశ్చ యోధయంతి స్మ హృష్టవత్ ॥ 6-117-55(44272)
గజాశ్చ రథసంఘాశ్చ బహుధా రథిభిర్హతాః ।
రథాశ్చ నిహతా నాగైర్హయాశ్చైవ పదాతిభిః ॥ 6-117-56(44273)
అంతరా చ్ఛిద్యమానాని శరీరాణి శిరాంసి చ ।
నిపేతుర్దిక్షు సర్వాసు గజాశ్వరథయోధినాం ॥ 6-117-57(44274)
ఛన్నమాయోధనం రాజన్కుండలాంగదధారిభిః।
పతితైః పాత్యమానైశ్చ రాజపుత్రైర్మహారథైః ॥ 6-117-58(44275)
రథనేమినికృత్తైశ్చ గజైశ్చైవావపోథితైః ।
పాదాతశ్చాప్యధావంత సాశ్వాశ్చ హయయోధినః ॥ 6-117-59(44276)
గజాశ్చ రథయోధాశ్చ పరిపేతుః సమంతతః ।
వికీర్ణాశ్చ రథా భూమౌ భగ్రచక్రయుగధ్వజాః ॥ 6-117-60(44277)
తద్గజాశ్వరథౌఘానాం రుధిరేణ సముక్షితమ ।
ఛన్నమాయోధనం రేజే రక్తాభ్రమివ శారదం ॥ 6-117-61(44278)
శ్వానః కాకాశ్చ గృధ్రాశ్చ వృకా గోమాయుభిః సహ ।
ప్రణేర్దుర్భక్ష్యమాసాద్య వికృతాశ్చ సగద్విజాః ॥ 6-117-62(44279)
వవుర్బహువిధశ్చైవ దిక్షు సర్వాసు మారుతాః।
దృశ్యమానేషు రక్షఃసు భూతేషు చ నదత్సు చ ॥ 6-117-63(44280)
కాంచనాని చ దామాని పతాకాశ్చ మహాధనాః ।
ధూయమానా వ్యదృశ్యంత సహసా మారుతేరితాః ॥ 6-117-64(44281)
శ్వేతచ్ఛత్రసహస్రాణి సధ్వజాశ్చ మహారథాః ।
వికీర్ణాః సమదృశ్యంత శతశోఽథ సహస్రశః ॥ 6-117-65(44282)
సపతాకాశ్చ మాతంగా దిశో జగ్ముః శరాతురాః।
క్షత్రియాశ్చ మనుష్యేంద్ర గదాశక్తిధనుర్ధరాః ॥ 6-117-66(44283)
సమంతతశ్చ దృశ్యంతే పతితా ధరణీతలే । 6-117-67b`ఇషుభిస్తాడ్యమానాశ్చ నారాచైశ్చ సహస్రశః।'
పేతురార్తస్వరం కృత్వా తత్రతత్ర మహాగజాః ॥ 6-117-67(44284)
సేనాపతిస్తు సమరే ప్రాహ సేనాం మహారథః ।
అభ్యద్రవత గాంగేయం సైనికాః కిం కృతేన వః ॥ 6-117-68(44285)
సేనాపతివచః శ్రుత్వా సోమకాః సహ సృంజయైః ।
అభ్యద్రవంత గోంగేయం శస్త్రవృష్ట్యా సమంతతః ॥ 6-117-69(44286)
తతో భీష్మో మహారాజ దివ్యమస్త్రముదీరయన్ ।
అభ్యధావత కౌంతేయం మిషతాం సర్వధన్వినాం ॥ 6-117-70(44287)
తం శిఖండీ రణే యాంతమభ్యద్రవత దంశితః ।
తతః సమాహరద్భీష్మస్తదస్త్రం పావకోపమం ॥ 6-117-71(44288)
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు కౌంతేయః శ్వేతవాహనః।
నిజఘ్నే తావకం సైన్యం మోహయిత్వా పితామహం ॥ ॥ 6-117-72(44289)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే భీష్మపర్వణి భీష్మవధపర్వణి దశమదివసయుద్ధే సప్తదశాధికశతతమోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Footnotes

6-117-5 వివక్షయా విచారేణ సంశయేన వా ॥
6-117-9 తీక్ష్ణైస్తదా శరైః ప్రైషీత్ ఇతి డo పాఠః ॥
6-117-14 ఉల్బణముగ్రం ॥
6-117-18 భారతమహామాత్రం భరతవంశశ్రేష్ఠం ॥
6-117-28 శర్మ సుఖహేతుత్వాత్। వర్మ రక్షాహేతుత్వాత్ ॥
6-117-29 సమాసితుం ఉపసర్పితుం నాశయితుం వా। మర్త్యభూతాః మర్త్యస్వరూపాః ॥
6-117-30 తస్మాద్ద్రవత హే యోధాః ఇతి కo పాఠః ॥
6-117-63 భూతేషు ప్రేతేషు ॥
6-117-64 మహాధనాః బహుమూల్యాః

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.